شب قدر

شب قَدر یا لَیلَهُ القَدر به باور مسلمانان، شب نزول قرآن و مقدّر شدن امور یک ساله انسان هاست. قرآن در سوره های قدر و دخان از این شب سخن گفته است. در قرآن و روایات ارزش شب قدر بیشتر از هزار ماه دانسته شده است. این شب بافضیلت ترین شبِ سال و شب رحمت الهی و آمرزش گناهان است و در آن، فرشتگان به زمین می آیند و بنابر برخی از احادیث شیعه، مقدرات سال آینده بندگان را بر امام عرضه می کنند.

زمان دقیق شب قدر، روشن نیست، ولی بر اساس بسیاری از روایات، در ماه رمضان واقع شده است و به احتمال زیاد یکی از شب های ۱۹، ۲۱ و یا ۲۳ این ماه است. شیعیان بر شب ۲۳ رمضان و اهل سنت بر شب ۲۷ رمضان تاکید بیشتری دارند.

شیعیان در این شب ها با الگوگیری از معصومان(ع)، به شب زنده داری، خواندن قرآن، دعا و دیگر آیین ها و اعمال این شب می پردازند. ضربت خوردن و شهادت امام علی(ع) در این شب ها نیز به اهمیت آن نزد شیعیان افزوده و سوگواری برای آن امام با آیین های شب قدر همراه شده است.

نامگذاری شب قدر

hhr297
م«قَدْر» کلمه ای عربی به معنای اندازه، تقدیر و سرنوشت است.[۱] درباره اینکه چرا این شب را «قدر» نامیده اند، دلایلی ذکر شده است:

عده ای می گویند: چون مقدرات انسان ها و اندازه و قدر رویدادهای سال، در این شب تعیین می شود، آن را شب قدر می نامند.[۲]
گروهی معتقدند اگر کسی این شب را احیا بدارد، صاحب قدر و منزلت می شود.[۳]
گروهی دیگر نیز می گویند: علت نامگذاری، شرافت و قدر والای این شب است.[۴]

از شب قدر به نام های «لیله العظمه» و «لیله الشرف» نیز یاد شده است.[۵]

پی نوشت:

۱٫شاکر، «شبی برتر از هزار ماه»، ص۴۸٫
۲٫طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۶۳ش، ج۲۰، ص۵۶۱٫
۳٫قدمیاری، «شب قدر در غزلیات حافظ»، ص۱۸۰٫
۴٫مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۵ش، ج۲۷، ص۱۸۸٫
۵٫مجیدی خامنه، «شبهای قدر در ایران»، ص۱٫
۶٫تربتی، «همراه با معصومان در شب قدر»، ص۳۳٫

جایگاه و اهمیت شبهای قدر

09

 

شب قدر برترین و مهم ترین شب سال در فرهنگ اسلامی است.[۱] بنابر روایتی از پیامبر(ص)، شب قدر از موهبت های خدا بر مسلمانان است و هیچ یک از امت های پیشین از این موهبت برخوردار نبوده اند.[۲] در قرآن کریم، سوره ای کامل به توصیف و ستایش شب قدر اختصاص یافته و بدین نام (سوره قدر) خوانده شده است.[۳] در این سوره، ارزش شب قدر بیشتر از هزار ماه دانسته شده است.[۴ آیات یکم تا ششم سوره دخان نیز به اهمیت و رخدادهای شب قدر می پردازد.[۵]

در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که بهترین ماه ، رمضان است و قلب ماه رمضان، شب قدر است.[۶] همچنین از پیامبر(ص) نقل کرده اند که شب قدر، سَروَر شب هاست.[۷] بنابر منابع روایی و فقهی، روزهای قدر نیز همانند شب های آن گرانقدر و با فضیلت اند.[۸] در برخی از روایات آمده است که فاطمه(س) سرّ شب قدر است[۹] و هر کس منزلت فاطمه(س) را درک کند، شب قدر را درک کرده است.[۱۰] وقوع برخی حوادث همانند شهادت امام علی(ع) در دهه سوم ماه رمضان، بر اهمیت این شب ها، نزد شیعیان افزوده است و آنان در این شب در کنار اهتمام به اعمال مستحب مخصوص این شب ها، برای آن امام نیز سوگواری می کنند.[۱۱]
نزول قرآن

آیه اول سوره قدر و آیه سوم سوره دخان، بیانگر نزول قرآن در شب قدر است.[۱۷] محمد عبده معتقد است آغاز نزول تدریجی قرآن در ماه رمضان بوده است؛[۱۸] اما بیشتر مفسران معتقدند در این شب، قرآن به صورت یکباره از لوح محفوظ به بیت المعمور یا قلب پیامبر(ص) نازل شده که به آن، نزول دفعی یا نزول اجمالی قرآن می گویند.[۱۹]
تقدیر امور

امام باقر در توضیح آیه چهار سوره دخان می گوید هر ساله در این شب، تقدیر سال آینده هر انسانی نوشته می شود.[۱۲] بر همین اساس در برخی از روایات، شب قدر به عنوان ابتدای سال دانسته شده است.[۱۳] علامه طباطبایی می گوید: مراد از قدر، تقدیر و اندازه گیری است و خداوند در این شب، اموری از قبیل زندگی، مرگ، روزی، سعادت و شقاوت انسان ها را مشخص می سازد.[۱۴] بر پایه برخی از روایات، ولایت امام علی و سایر اهل بیت(ع) نیز در همین شب، مقدر و امضاء گردیده است.[۱۵]
آمرزش گناهان

بنا بر منابع اسلامی، شب قدر شب ویژه رحمت الهی و آمرزش گناهان است و شیطان در این شب به غل و زنجیر کشیده شده و درهای بهشت برای مؤمنان باز می شوند.[۱۶] از پیامبر(ص) روایت شده است: هر کس شب قدر را احیا کند و مؤمن باشد و به روز جزا اعتقاد داشته باشد، همه گناهانش بخشیده می شود.[۱۷]
نزول فرشتگان

بر اساس آیات سوره قدر، فرشتگان و روح در شب قدر بر زمین فرود می آیند[۱۸] و طبق برخی احادیث، برای ابلاغ تقدیر سال آینده نزد امام می روند و آنچه مقدر شده را به او ابلاغ می کنند.[۱۹] امام باقر می فرماید: در این شب، فرشتگان به دور ما طواف می کنند و ما بدین گونه متوجه شب قدر می شویم.[۲۰] در روایات دیگری به شیعیان توصیه شده که از این مسئله به عنوان استدلالی برای اثبات ضرورت امامت و حقانیت شیعه استفاده شود؛ بدین ترتیب که در هر عصری باید امام معصومی وجود داشته باشد تا فرشتگان، مقدرات را به او ابلاغ کنند.[۲۱]
زمان
تصویری از مراسم شب قدر در حرم امام رضا (ع)

در مورد اینکه شب قدر کدام یک از شب های سال است، دیدگاه های متفاوتی وجود دارد.

دیدگاه شیعه

مفسران شیعه با استناد به ظاهر آیات سوره قدر معتقدند شب قدر اختصاص به شب نزول قرآن در عصر پیامبر(ص) ندارد، بلکه هر سال تکرار می شود. روایات بسیاری نیز که به عقیده برخی در حد تواتر است، این مطلب را تأیید می کند.[۳۰] با این حال، زمان دقیق شب قدر معلوم نیست و در آیات و روایات، تصریحی به اینکه شب قدر کدام یک از شب های سال است، وجود ندارد. ولی روایات بسیاری تاکید می کند که شب قدر در ماه رمضان واقع شده است.[۲۲]

در روایات شیعه بر احیا گرفتن سه شب ۱۹، ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان تاکید بیشتری شده و از میان این سه شب نیز اهتمام به شب بیست و سوم بیش از بقیه شب هاست.[۲۳] بنابر روایتی دیگر، شب نوزدهم تقدیرها نوشته می شود و در شب بیست و یکم، إبرام (قطعی) می گردد در شب بیست و سوم امضای نهایی اتفاق می افتد.[۲۴] شب ۲۷رمضان و شب نیمه شعبان هم دو احتمال دیگر برای شب قدر است.[۲۵]

دیدگاه اهل سنت

بیشتر اهل سنت به استناد حدیثی نبوی معتقدند شب قدر یکی از ده شب آخر ماه رمضان است و احتمال شب قدر بودن ۲۷ رمضان، بیشتر از بقیه شب هاست. بر این اساس، اهل سنت در این شب به دعا و شب زنده داری می پردازند.[۲۶] برخی از اهل سنت نیز معتقدند شب قدر تنها در زمان زندگی حضرت محمد(ص) هر ساله تکرار می شد، اما پس از آن دیگر شب قدری نیست.[۲۷] به گفته برخی دیگر، شب قدر یک شب مشخص در سال نیست و در هر سال شبی نامعلوم است.[۲۸] این عده معتقدند شب قدر، در سال بعثت، در ماه رمضان بوده ولی در سال های دیگر ممکن است در ماه های دیگر باشد.[۲۹]

تفاوت افق ها و تعیین شب قدر

فقط یکی از شب های هر سال، شب قدر است[۳۰] اما مختلف بودن افق کشورها (مانند افق ایران و عربستان) باعث می شود که زمان آغاز ماه رمضان در مناطق مختلف، فرق داشته باشد و به تبع آن، زمان شب های ۱۹، ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان نیز مختلف باشد.[۳۱] فقها درباره این تعارض می گویند تفاوت افق کشورها دلیل بر تعدد شب قدر نیست و مردم هر یک از مناطق جهان باید شب قدر و سایر زمان های مقدس مانند عید فطر یا عید قربان را طبق افق خودشان تعیین کنند.[۳۲] بر اساس دیدگاه آیت الله مکارم، شب، همان سایه نیمی از کره زمین بر نیمه دیگر آن است و این سایه همراه گردش زمین در حرکت بوده و یک دوره کامل آن، ۲۴ ساعت طول می کشد.[۳۳] بنابراین ممکن است شب قدر، یک دور کامل از حرکت وضعی زمین به دور خویش باشد؛ یعنی مدت ۲۴ ساعت تاریکی که تمام نقاط زمین را زیر پوشش قرار می دهد. پس شب قدر از یک منطقه شروع می شود و تا ۲۴ ساعت ادامه دارد و همه کره زمین شب قدر را درک می کنند.

 

پی نوشت:

۱٫مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۵ش، ج۲۷، ص۱۹۰٫
۲٫مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۵ش، ص۱۷۸٫
۳٫سوره قدر، آیه۲٫
۴٫سوره دخان، آیات ۱-۶٫
۵٫حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج ۵، ص۹۱۸٫
۶٫مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۰، ص۵۴٫
۷٫شیخ طوسی، التهذیب، ۱۳۶۵ش، ج۴، ح۱۰۱، ص۳۳۱٫
۸٫مجلسی، بحارالنوار، ج۲۵، ص۹۷، به نقل از: عابدین زاده، «امام و شب قدر»، ص۶۴٫
۹٫حسن زاده، ممد الهمم، به نقل از: مطلبی و صادقی، «شب قدر در نگاه مفسران»، ص۲۳٫
۱۰٫مجیدی خامنه، «شب های قدر در ایران»، ص۱۹٫
۱۱٫شاکر، «شبی برتر از هزار ماه»، ص۵۰٫
۱۲٫انصاری، «نزول اجمالی قرآن»، ص۲۲۷٫
۱۳٫مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۵ش، ص ۱۸۲٫
۱۴٫سید رضی، «بازخوانی فضائل شب قدر»، ص۹۱٫
۱۵٫عابدین زاده،«امتیازات و آداب شب قدر»، ص۸۵٫
۱۶٫طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۶۳ش، ج۲۰، ص۵۶۱٫
۱۷٫صدوق، معانی الاخبار، ۱۳۷۹ش، ص۳۱۵، به نقل از سید رضی، «بازخوانی فضائل شب قدر»، ص۹۵٫
۱۸٫سید رضی، «بازخوانی فضائل شب قدر»، ص۹۴٫
۱۹٫کاشانی، تفسیر منهج الصادقین، ۱۳۴۰ش، ج۱۰، ص۳۰۸٫
۲۰٫سوره قدر، آیه۴٫
۲۱٫وفا، «شب قدر از منظر قرآن»، ص۸۷٫
۲۲٫وفا، «شب قدر از منظر قرآن»، ص۸۷٫
۲۳٫عابدین زاده، «امام و شب قدر»، ص۶۲٫
۲۴٫مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۵ش، ج۲۷، ص۱۹۰٫
۲۵٫طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۷۸۶٫
۲۶٫اتفق مشایخنا [فی لیله القدر] علی انها اللیله الثالثه و العشرون من شهر رمضان. صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ص۵۱۹٫
۲۷٫کلینی، اصول کافی، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۷۷۲٫
۲۸٫کاشانی، منهج الصادقین، ۱۳۴۴ش، ج۴، ص۲۷۴ به نقل از افتخاری، «دعا و شب قدر از منظر موسی صدر»، ص۱۷٫
۲۹٫طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۶۳ش، ج۲۰، ص۵۶۶٫
۳۰٫القاسمی، تفسیر القاسمی ، بی تا، ج۱۷، ص۲۱۷٫
۳۱٫ابن المفتاح، عبدالله، شرح الازهار، بی تا، ج۱، ص۵۷٫
۳۲٫ابن المفتاح، عبدالله، شرح الازهار، بی تا، ج۱، ص۵۷٫
۳۳٫سوره قدر، آیه۱ و شیخ طوسی، تهذیب، ج۳، ص۸۵٫۱۹۲

اعمال شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان

امشب، شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان است دیگر زمانی باقی نمانده، باید تمام تلاش خود را بکار برد تا در پناه رحمت خداوند متعال قرار گرفت… اگر تاکنون قرار نگرفته ای … زیرا اگر کسی در ماه مبارک رمضان بخشیده نشود بنا بر فرموده پیامبر اکرم (ص) «شقی» است.

اعمال شب های قدر بر دو نوع است؛ یکی آن که در هر سه شب باید انجام داد و دیگر آنهایی که مخصوص هر شبی است.اعمال مشترک شبهای قدر  در  مقاله اعمال شب بیست و یکم توضیح داده شده است.

اعمال شب بیست و سوم:

این شب، از دو شب قبل برتر است و از احادیث متعدد اینگونه احتمال داده می شود که شب قدر همین شب است. در روایتی از امام باقر(ع) نقل شده است که مردی در ماه رمضان خدمت رسول خدا (ص) آمد و به آن حضرت عرض کرد: من در بیرون مدینه به سر می برم و شتر و گوسفند دارم که نمی توانم همه شب در مدینه حاضر شوم. دوست دارم شبی را به من معرفی کنی تا آن شب را به مدینه بیایم و در نماز و عبادت حاضر باشم . حضرت او را به نزد خود فراخواند و به طور در گوشی آن شب را معرفی کرد.

آن مرد نیز وقتی شب های بیست و سوم ماه رمضان فرا می رسید، با همه خانواده و فرزندان و غلامان به مدینه می آمد و آن شب را می ماند و صبحگاهان به منزل خویش بر می گشت.

همچنین در روایت دیگری نقل شده است که رسول خدا(ص) در شب بیست و سوم ماه رمضان به سر و روی خانواده اش آب می پاشید تا به خواب نروند ( و از فضیلت این شب بهره بگیرند).

روایات متعدد دیگری نیز داریم که می گوید: شب قدر، شب بیست و سوم است. مرحوم “علامه مجلسی” نیز در کتاب “زادالمعاد” می گوید:” اکثر احادیث معتبر دلالت دارد که شب بیست و سوم، شب قدر است”.

اعمال مخصوص شب بیست و سوم ماه رمضان

در شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان، غیر از اعمال مشترک شب های قدر، اعمال دیگری نیز وارد شده است تا فردی که این شب را به احیا می گذراند در کنار اعمال مشترک شبهای قدر، آنها را نیز انجام دهد، که شرح آن در ادامه می آید:

۱- سوره عنکبوت و سوره روم را بخواندکه امام صادق(ع) فرمود: ” هرکس در شب بیست و سوم، سوره های عنکبوت و روم را بخواند، به خدا سوگند! اهل بهشت است”.

۲- هزار مرتبه سوره “انا انزلناه” (سوره قدر) را بخواند.

۳- سوره ” حم دخان” (سوره دخان) را بخواند.

۴- این دعا را بخواند:

اللَّهُمَّ امْدُدْ لِی فِی عُمُرِی

خدایا عمرم را طولانی گردان

وَ أَوْسِعْ لِی فِی رِزْقِی

و روزی‏ام را وسعت بخش

وَ أَصِحَّ لِی جِسْمِی

و بدنم را تندرست بدار

وَ بَلِّغْنِی أَمَلِی

و به آرزویم برسان

وَ إِنْ کُنْتُ مِنَ الْأَشْقِیَاءِ فَامْحُنِی مِنَ الْأَشْقِیَاءِ وَ اکْتُبْنِی مِنَ السُّعَدَاءِ

و اگر در زمره بدفرجامان هستم،مرا از آن گروه محو کن و در گروه سعادتمندان ثبت فرما

فَإِنَّکَ قُلْتَ فِی کِتَابِکَ الْمُنْزَلِ عَلَی نَبِیِّکَ الْمُرْسَلِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یَمْحُو اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتَابِ

،که تو در کتاب فرو فرستاده‏ به پیامبر مرسلت(درود تو بر او و خاندانش)فرمودی:خدا محو می‏کند آنچه را بخواهد و ثبت می‏نماید آنچه را اراده کند و کتاب جامع نزد اوست.

اعمال شب بیست و سوم, اعمال شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان,اعمال شب قدر

۵- این دعا را که مخصوص شب بیست و سوم است بخواند:

یَا رَبَّ لَیْلَهِ الْقَدْرِ وَ جَاعِلَهَا خَیْرا مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ

ای پروردگار شب قدر و قراردهنده آن بهتر از هزار ماه،

وَ رَبَّ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْجِبَالِ وَ الْبِحَارِ

و پروردگار شب‏ و روز،و کوهها و دریاها

وَ الظُّلَمِ وَ الْأَنْوَارِ وَ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ

و تاریکیها و روشناییها و زمین و آسمان

یَا بَارِئُ یَا مُصَوِّرُ یَا حَنَّانُ یَا مَنَّانُ

ای پدیدآورنده،ای صورت‏بخش،ای‏ عطا کننده،ای نعمت ده،

یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا اللَّهُ یَا قَیُّومُ

ای خدا، ای بخشنده، ای خدا، ای به خود پاینده،

یَا اللَّهُ یَا بَدِیعُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ

ای خدا، ای نو آفرین، ای خدا، ای خدا، ای خدا،

لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلاءُ

نامهای نیکوتر و نمونه‏های والاتر و بزرگمنشی و نعمتها از آن توست،

أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ

از تو درخواست می‏کنم که بر محمّد و خاندان‏ محمّد درود فرستی،

وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَهِ فِی السُّعَدَاءِ

و قرار دهی در این شب نامم را در زمره سعادتمندان

وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ

و روحم را با شهیدان

وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ

و نیکوکاری‏ام‏ را در بلند مرتبه‏ترین درجه بهشت

وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَهً

و گناهم را آمرزیده

وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِینا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی

و ببخشی بر من یقینی که دلم با آن همراه باشد

وَ إِیمَانا یُذْهِبُ الشَّکَّ عَنِّی

و ایمانی که شک را از من‏ زدوده گرداند

وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی

و خشنودی به آنچه نصیبم نموده‏ای

وَ آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً

و ما را در دنیا و آخرت پاداش نیکو عنایت فرما

وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِیقِ

و از عذاب آتش سوزان حفظ کن

وَ ارْزُقْنِی فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَهَ إِلَیْکَ وَ الْإِنَابَهَ وَ التَّوْبَهَ

و در این شب ذکر و شکر خویش و رغبت به سوی خود و بازگشت و توبه روزی‏ام فرما

وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِمُ السَّلامُ و به آنچه محمّد و خاندان محمّد(درود خدا بر آنان باد)را به آن موفق کردی توفیقم ده.

اعمال شب بیست و سوم, اعمال شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان,اعمال شب قدر

۶- این دعا را که امام صادق(ع) نقل شده است ، بخواند:

اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ فِیمَا تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ خدایا قرار ده در آنچه حکم می‏کنی و مقدّر می‏نمایی،از فرمان حتمی، وَ فِیمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَکِیمِ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لا یُرَدُّ وَ لا یُبَدَّلُ

در آنچه از کار حکیمانه جدا می‏سازی در شب قدر،از حکمی که بازگشت نپذیرد،و تغییر نیابد،

أَنْ تَکْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِکَ الْحَرَامِ فِی عَامِی هَذَا

اینکه مرا در این سال از حاجیان خانه محترمت بنویسی

اَلْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ

حاجیانی که حجّشان پذیرفته،

اَلْمَشْکُورِ سَعْیُهُمْ

و سعیشان قبول افتاده

اَلْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ

و گناهانشان‏ آمرزیده گشته

اَلْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئَاتُهُمْ

و بدیهایشان محو شده است

وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِیلَ عُمْرِی

و قرار ده در آنچه فرمان می‏دهی و مقدّر می‏نمایی که عمرم را طولانی گردانی

وَ تُوَسِّعَ لِی فِی رِزْقِی

و در روزی‏ام‏ وسعت بخشی.

۷- این دعا را که از امام حسین (ع) نقل شده است بخواند:

یَا بَاطِنا فِی ظُهُورِهِ

ای پنهان در حال آشکار بودنش

وَ یَا ظَاهِرا فِی بُطُونِهِ

و ای آشکار در حال پنهان بودنش

وَ یَا بَاطِنا لَیْسَ یَخْفَی

و ای پنهانی که مخفی نمی‏شود

وَ یَا ظَاهِرا لَیْسَ یُرَی

و ای آشکاری که دیده نمی‏شود

یَا مَوْصُوفا لا یَبْلُغُ بِکَیْنُونَتِهِ مَوْصُوفٌ

ای به وصف آمده‏ای که هیچ ممکنی به حقیقتش نمی‏رسد

وَ لا حَدٌّ مَحْدُودٌ

و هیچ حدّ بسته‏ای به او احاطه پیدا نمی‏کند

وَ یَا غَائِباً غَیْرَ مَفْقُودٍ

و ای غایب گم نشده

وَ یَا شَاهِداً غَیْرَ مَشْهُودٍ یُطْلَبُ فَیُصَابُ

ای حاضری که مشهود نیست تا آنکه جستجو شود و او را بیابند

وَ لا یَخْلُو مِنْهُ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا بَیْنَهُمَا طُرْفَهَ عَیْنٍ

آسمانها و زمین و آنچه بین آنهاست،به اندازه چشم برهم‏زدن از او خالی نیست

لا یُدْرَکُ بِکَیْفٍ وَ لا یُؤَیَّنُ بِأَیْنٍ وَ لا بِحَیْثٍ

به کیفیتی معین دانسته نمی‏شود و محدود به مکان و جهت نمی‏گردد

أَنْتَ نُورُ النُّورِ

تویی روشنایی نور

وَ رَبُّ الْأَرْبَابِ

پروردگار پرورندگان

أَحَطْتَ بِجَمِیعِ الْأُمُورِ

به همه امور احاطه کرده‏ای،

سُبْحَانَ مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ

منزه خدایی که مانندش چیزی نیست

وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ

و او شنوا و بیناست

سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَکَذَا وَ لا هَکَذَا غَیْرُهُ

،منزّه است آن‏که دارای این صفات است و برای غیر او چنین صفاتی نیست.

سپس هر حاجتی دارد از خدا بطلبد.

اعمال مستحب ماه رمضان + فضایل آن

در بین ماه های سال قمری، ماه رمضان، از قداست و جایگاه ویژه ای برخوردار است چنانکه در دعای مخصوص آن می خوانیم:اعمال مستحب ماه رمضان

«… و هذا شهر عظمته و کرمته و شرفته و فضلته علی الشهور…»

«و رمضان، ماهی است که او را عظمت و کرامت و شرافت، و فضیلت دادی، نسبت به ماه های دیگر.»

رسول خدا(ص) می فرماید:«اگر کسی در این ماه، یک آیه از قرآن، تلاوت کند، ثوابش مثل کسی است که در غیر ماه رمضان، یک بار قرآن را ختم کرده باشد.»

حضرت علی(ع) از پیامبر خاتم(ص) نقل می فرماید:«هیچ مؤمنی نیست که ماه رمضان را، به حساب خدا، روزه بگیرد، مگر آن که خدای تبارک و تعالی، هفت

خصلت را برای او لازم گرداند، هرچه حرام در پیکرش باشد محو و ذوب گرداند. به رحمت خدای عزوجل نزدیک می شود. (با روزه خویش) خطای پدرش حضرت آدم

را می پوشاند. خداوند لحظات جان دادن را، برای او، آسان کند. از گرسنگی و تشنگی روز قیامت در امان است. خدای عزوجل از خوراکی های لذیذ بهشتی او را

نصیب دهد. و بالاخره خدای عزوجل، برائت و بیزاری از آتش دوزخ را به او عطا فرماید. (پرسش کننده در این حدیث مفصل، عالم یهودی بود) که عرض کرد راست

گفتی ای محمد.»
اعمال مستحبی ماه رمضان
ماه رمضان از برترین ماهها در نزد خداوند است

به طور کلی احکام تکلیفی بر پنج قسم است. واجب، حرام، مستحب، مکروه و مباح.

مستحب به عملی گفته می شود که انجام آن خوب ولی لازم و ضروری نباشد و از ترک آن نهی نشده باشد.

اعمال مستحبی در ماه رمضان شامل ؛ ۱ – دعا و استغفار در ماه رمضان. ۲ – اعمال روزهای ماه رمضان. ۳ – اعتکاف در ماه رمضان. ۴ – تلاوت قرآن در ماه رمضان. ۵ – افطاری و صدقه دادن در ماه رمضان.
اعمال مستحبی ماه رمضان و فضیلت آن
۱- دعا و استغفار در ماه رمضان

الحدیث:

قال علی بن ابیطالب(ع):

»علیکم فی شهر رمضان بکثره استغفار و الدعاء فاما الدعا فیدفع عنکم به البلاء و اما الاستغفار فتمحی به ذنوبکم.

ترجمه:بر شما باد در ماه رمضان به استغفار و دعای زیاد. اما دعاهای شما دافع بلا از شماست. و اما استغفار شما از بین برنده گناهان است.

توضیح:

از وظایف روزه داران در این ماه، دعا و درخواست‏حوایج از حضرت حق است که بنده احساس نیاز به پیشگاه بی نیاز کرده، و دستهای احتیاج خویش را به درگاه او دراز می‏کند.

۲- روزهای ماه رمضان

الحدیث:

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله):

ایها الناس انه قد اقبل الیکم شهر الله بالبرکه و الرحمه و المغفره، شهر هو عند الله افضل الشهور، و ایامه افضل الایام و لیالی افضل اللیالی و ساعاته افضل الساعات.

ترجمه:

ای مردم ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به شما رو کرده است، ماهی است که پیش خدا بهترین ماه است و روزهایش بهترین روزها و شبهایش بهترین شبها و ساعاتش بهترین ساعات.

۳- اعتکاف در ماه رمضان

الحدیث:

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله):

اعتکاف عشر فی شهر رمضان تعدل حجتین و عمرتین.

ترجمه:اعتکاف در یک دهه از ماه مبارک رمضان برابر با ثواب دو حج و دو عمره است.

توضیح:

در ایام و لیالی مقدسه‏ای، طبق روایات رسیده از ائمه معصومین (علیهم السلام) مستحب است که هر مسلمانی در صورت امکان دهه آخر ماه مبارک رمضان را در مسجد معتکف شود، که پیامبر اکرم(ص) در تمامی عمرش چنین می‏کرد.
اعمال مستحبی ماه رمضان
تلاوت قرآن در ماه رمضان از برترین اعمال است
۴- تلاوت قرآن در ماه رمضان

بهترین اعمال در شبها و روزهای ماه مبارک رمضان، تلاوت قرآن است. اگر چه تلاوت قرآن در تمام اوقات ثواب دارد، ولی چون قرآن در ماه رمضان نازل شده است، از اجر و ثواب ویژه‏ای برخوردار است چنانچه وارد شده:

الحدیث:

قال ابو جعفر (علیه السلام):

لکل شی‏ء ربیع و ربیع القرآن شهر رمضان

ترجمه:

برای هر چیزی بهاری است و بهار قرآن رمضان است.

بنا بر این امتیازات قرآن به اعتبار نزولش در ماه رمضان از ماههای دیگر بیشتر است.

الحدیث:

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله):

من تلافیه آیه من القرآن کان له مثل اجر من ختم القرآن فی غیره من الشهور.

ترجمه:

اگر کسی در این ماه یک آیه از قرآن تلاوت کند، ثوابش مثل کسی است که در غیر ماه رمضان یک ختم قرآن کرده است.
۵- افطاری و صدقه دادن در ماه رمضان

الحدیث:

قال الباقر (علیه السلام)

یا سدیر، هل تدری ای لیال هذه؟ فقال له نعم. جعلت فداک ان هذه لیالی شهر رمضان فما ذاک؟ فقال له اتقدر علی ان تعتق کل لیله من هذه اللیالی عشر رقاب من ولد اسمعیل؟ فقال له سدیر بابی انت و امی لا یبلغ مالی ذاک، فما زال ینقص حتی بلغ به رقبه واحده فی کل ذلک یقول:«لا اقدر علیه فقال له:افما تقدر ان تفطر فی کل لیله رجلا مسلما؟ فقال له:بلی و عشره فقال له (علیه السلام):

فذاک الذی اردت یا سدیر، ان افطارک اخاک المسلم یعدل عتق رقبه من ولد اسماعیل علیه السلام.

ترجمه:

ای سدیر! آیا می‏دانی چه شبهایی است این شبها؟ سدیر گفت:

بلی فدایت گردم این شبها شبهای ماه رمضان است، مگر این شبها چگونه است؟ امام (علیه السلام) فرمودند:آیا قدرت داری هر شب از این شبها ده بنده از فرزندان اسماعیل (ع) را آزاد کنی؟ پس سدیر عرض کرد:پدر و مادرم به فدایت، ثروتم کفاف نمی‏دهد، پس امام پیوسته تعداد بنده‏ها را کم کرد، تا رسید به یکی در تمام این ماه، سدیر گفت:قدرت ندارم پس امام(ع) به او فرمود:آیا قدرت نداری هر شب یک مسلمان روزه‏داری را افطار دهی؟ سدیر عرض کرد:بلی تا ده نفر را هم می‏توانم افطاری بدهم، پس امام به او فرمود:

ای سدیر همان است که اراده کردی یعنی با افطاری دادن ده روزه‏دار به ثواب عتق و آزاد کردن ده بنده از اولاد اسماعیل (ع) نایل می‏گردی.

اعمال مستحبی ماه رمضان
انجام اعمال مستحبی در ماه رمضان از فضیلت بسیاری برخوردار است

توضیح:

خداوند انسان روزه‏دار را بر آنچه انفاق می‏کند در خوردنیها و آشامیدنیها محاسبه نمی‏کند ولی در این امر «اسراف‏» نشود.

الحدیث:

عن ابی عبد الله علیه السلام:

من تصدق فی شهر رمضان بصدقه صرف الله عنه سبعین نوعا من البلاء.

ترجمه:

هر کس در ماه رمضان صدقه‏ای بدهد خداوند هفتاد نوع بلا را از او دور می ‏کند.
اعمال مستحب ماه رمضان و فضیلت آنها

منبع : نمناک / م.ف

اشعار خداحافظی با “ماه رمضان”

شاید کسی حال مرا پرسیده باشد
یا اشک چشمان ترم را دیده باشدماه رمضان

حق دارد این قلبی که مهمان خدا بود
از دوری ماه خدا رنجیده باشد

کِی می رسد تا آسمان ها … بنده ای که
در گوشه ی زندان تن پوسیده باشد

پیروز میدان جهاد روزه داری ست
هرکس که با نفس خودش جنگیده باشد

فطر آمده تا فطرت خود را بیابیم
گمگشته ای که روشنای دیده باشد

امکان ندارد سفره دار ماه غفران
تا این زمان ما را نیامرزیده باشد

شاید خدا در لحظه های روشن قدر
ما را به عشق مرتضی بخشیده باشد

بخشیده خواهد شد کسی که بین روضه
بر روی گونه اشک غم باریده باشد

رمز شروع گریه با ذکر حسین است
چشمی اگر چون چشمه ای خشکیده باشد

دنیا ندیده تا به حالا پیکری را ..
که اینچنین روی زمین پاشیده باشد

عالم ندیده که کسی مانند زینب (س)
مرثیه ی گودال را فهمیده باشد

حتّی اگر زیر گلویش را به جای …
مادر … میان کربلا بوسیده باشد …

خنجر رسید و از قفا سر را جدا کرد
خورشید را روی فراز نیزه جا کرد …

اشعارخداحافظی با ماه رمضان

اشعار وداع با ماه مبارک رمضان

ای ماه مخصوص خدارفتی برون از دست ما
آیا زما هستی رضا؟ ماه مبارک الوداع

کردی تو چون عزم سفر، ما را نمودی خون جگر
ای همدم شام و سحر ماه مبارک الوداع

ای معدن جود و سخا ای حاجت هر بینوا
بود از تو ترویج دعا ماه مبارک الوداع

رفتی ای ماه عزیز کردی محبان اشک ریز
ای یار روز رستخیز ماه مبارک الوداع

گنجینه ی عرفان تویی رونق ده قرآن تویی
سرچشمه ی ایمان تویی ماه مبارک الوداع

زینت ده هر محفلی تو نور چشم هر دلی
تو یاور هر سائلی ماه مبارک الوداع

هر کس که خواهان تو است نالان زهجران تو است
در فکر دوران تو است ماه مبارک الوداع

ای ماه با عز وجلال مقصود حی لایزال
ما را نکن افسرده حال ماه مبارک الوداع

ما عاشق نام توییم ما تشنه جام توییم
مایل به اکرام توییم ماه مبارک الوداع

گشتی نهان از هر نظر کو عمر تا سال دگر
بینیم رویت چون قمر ماه مبارک الوداع

ای مایه امید ما ای شاهد روز جزا
درد محبان کن دوا ماه مبارک الوداع

وداع با ماه رمضان

اشعار زیبای خداحافظی با ماه میهمانی خدا

آخرین شبهاست کم کم رفع زحمت می کنیم
جیبمان خالیست احساس خجالت می کنیم

بین مسجد بیشتر باخود تعلق می بریم
حق صاحبخانه را کمتر رعایت می کنیم

هرچه روزی می دهی خرج معاصی می شود
ما فقط سواستفاده از رفاقت می کنیم

بیشتر دارد اجل سر به جوانان می زند
پس چرا ما اینقدر داریم غفلت می کنیم؟

کار دنیا را ببین که متهم شاکی شده
جای تو ما دائما از تو شکایت می کنیم

سهم ما از قال صادق ها به این و آن رسید
وقت منبر هم فقط داریم صحبت می کنیم

ذره ای دربندگی سختی نمی بینیم ما
روز و شب جای ریاضت استراحت می کنیم

نهی از منکر نکردن معنی اش این می شود
از فساد و بی حیایی ها حمایت می کنیم

عمر ما موقوفه عشق حسین و کربلاست
هرچه را داریم یکجا خرج هیئت می کنیم

خاک خاک کربلا باشد غذاهم می شود
روزه را افطار با یک ذره تربت می کنیم

از حرم تا قتلگه زینب تماما پیرشد
گریه بر خم بودن آن قد و قامت می کنیم
ماه رمضان ، اشعار خداحافظی با ماه رمضان

اعمال و فرائض شب آخر ماه رمضان

images

شب آخر ماه:شب بسیار مبارکی است، و برای این شب چند عمل وارد است:شب آخر ماه رمضان

اوّل :غسل.
دوم: زیارت امام حسین علیه السّلام.
سوم: خواندن سوره های «انعام» و «کهف» و «یس» و گفتن صد مرتبه:

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ
از خدا آمرزش می جویم و به سوی او می پویم.

چهارم: این دعا را که شیخ کلینی از امام صادق علیه السّلام روایت کرده بخواند:

اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ وَ قَدْ تَصَرَّمَ وَ أَعُوذُ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ یَا رَبِّ أَنْ یَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَیْلَتِی هَذِهِ أَوْ یَتَصَرَّمَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَ لَکَ قِبَلِی تَبِعَهٌ أَوْ ذَنْبٌ تُرِیدُ أَنْ تُعَذِّبَنِی بِهِ یَوْمَ أَلْقَاکَ

خدایا این است ماه رمضان، که قرآن را در آن نازل کردی، اینک در حال گذشتن است، و من به ذات کریمانه ات پناه میآورم از اینکه سپیده این شب طلوع کند، یا ماه رمضان بگذرد، و نزد تو برایم نتیجه کار ناشایست یا گناهی باشد که بخواهی مرا به سبب آن روزی که ملاقاتت کنم عذاب نمایی.

پنجم: بخواند دعای «یا مدبّر الامور» را که بیان آن در اعمال شب بیست وسم گذشت ششم:ماه رمضان را با دعاهای وداع، وداع گوید:دعاهایی که شیخ کلینی و شیخ صدوق و شیخ مفید و شیخ طوسی، و سیّد ابن طاووس (رضوان اللّه علیه) نقل کرده اند و شاید بهترین آنها دعای چهل وپنجم صحیفه کامله باشد.

سیّد ابن طاووس از امام صادق علیه السّلام روایت کرده که هرکه در شب آخر ماه رمضان، آن ماه شریف را وداع گفته و بگوید:

اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِیَامِی لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَعُوذُ بِکَ أَنْ یَطْلُعَ فَجْرُ هَذِهِ اللَّیْلَهِ إِلا وَ قَدْ غَفَرْتَ لِی
خدایا این ماه را آخرین بار روزه ام در ماه رمضان قرار مده، و به تو پناه می آورم از اینکه سپیده این شب سر زند، مگر اینکه مرا آمرزیده باشی.

پیش از آنکه سپیده بر آید، حق تعالی او را بیامرزد، و توبه و بازگشت نصیب وی کند.

شب آخر ماه امضان

اعمال شب آخر ماه رمضان

سیّد و شیخ صدوق از جابر بن عبد عبد اللّه انصاری روایت کرده اند که در جمعه آخر ماه رمضان خدمت رسول خدا صلی اللّه علیه و آله رسیدم، چون نظر آن حضرت بر من افتاد، فرمود:ای جابر این آخرین جمعه از ماه رمضان است، پس آن را وداع کن و بگو:

اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِیَامِنَا إِیَّاهُ فَإِنْ جَعَلْتَهُ فَاجْعَلْنِی مَرْحُوما وَ لا تَجْعَلْنِی مَحْرُوما
خدایا این ماه را آخرین بار روزه ما در ماه رمضان قرار مده، اگر قرار داده ای پس مرا رحمت شده بدار، نه محروم از رحمت.

به راستی هرکه این دعا را در این روز بخواند به یکی از دو خصلت نیکو ظفر یابد:یا رسیدن به ماه رمضان آینده، یا آمرزش خدا و رحمت بی انتهای او.

سیّد ابن طاووس و کفعمی از حضرت رسول صلی اللّه علیه و آله روایت کرده اند که فرمود:هرکه در شب آخر ماه رمضان، ده رکعت نماز به صورت دو رکعت بخواند، در هر رکعت سوره «حمد» را یک بار، و

«قل هو اللّه احد»
راه ده بار، و در هر یک از رکوع و سجود ده مرتبه بگوید:

سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ
پاک است خدا و ستایش شایسته اوست و معبودی جز او نیست و خدا بزرگتر است.

و هنگامی که از ده رکعت فراغت یافت هزار مرتبه استغفار کند.

و پس از استغفار سر به سجده گذارد و در حال سجده بگوید:

یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا رَحْمَانَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ وَ رَحِیمَهُمَا یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ یَا إِلَهَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ تَقَبَّلْ مِنَّا صَلاتَنَا وَ صِیَامَنَا وَ قِیَامَنَا
ای زنده به خود پاینده! ای دارای بزرگی و بزرگواری، ای بخشنده دنیا و آخرت و ای مهربان دنیا و آخرت، ای مهربان ترین مهربانان، ای معبود گذشتگان و آیندگان، گناهانمان را بیامرز، و نماز و روزه و شب بیداریمان را قبول کن.

سوگند به کسی که مرا به راستی به پیامبری مبعوث کرد، که جبرئیل مرا از اسرافیل خبر داد و اسرافیل از پروردگار خود، که سر از سجده برنداشته، خدا او را بیامرزد، و ماه رمضان را از او قبول کند، و از او درگذرد تا آخر خبر.

و این نماز شب عید فطر هم روایت شده است، ولی در این روایت آمده است که تسبیحات اربعه را در رکوع و سجود به جای ذکر رکوع و سجود بخواند، و به جای «اغفر لنا ذنوبنا» تا آخر بگوید:

اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ صَلاتِی وَ قِیَامِی
گناهم را بیامرز، و روزه و نماز وشب زنده داری ام را بپذیر

اس ام اس های وداع با ماه مبارک رمضان

آمدیم از سفر دور و دراز رمضان

پی نبردیم به زیبایی راز رمضان

هر چه جان بود سپردیم به آواز خدا

هر چه دل بود شکستیم به ساز رمضان

*****

همه رفتند، گدا باز گدا مانده هنوز

شب عید است و خدا عیدی ما مانده هنوز

دهه آخر ماه اول راه سحر است

بعد از این زود نخوابیم، دعا مانده هنوز

****

بدرود ای بزرگ ترین ماه خداوند و ای عید اولیای خدا.

بدرود ای ماهی که تا تو بودی، امن و سلامت بود.

بدرود ای آنکه نه در مصاحبت تو کراهت بود و نه در معاشرتت ناپسندی.

بدرود که سرشار از برکات بر ما درآمدی و ما را از آلودگی های گناه شست وشو دادی.

****

افسوس که ایّام شریف رمضان رفت

سی عید به یک مرتبه از دست جهان رفت

افسوس که سی پاره ی این ماه مبارک

از دست به یکبار چو اوراق خزان رفت

****

الغرض! فیض خاص گشت تمام

سهم ما باز، فیض عام شده است

دل ناباورم صدا میزد:

میهمانی مگر تمام شده است؟

****

آقا سلام! ماه مبارک تمام شد

شب­های آخر من و ماه صیام شد

درهایی از ضیافت حق بسته شد ولی

پشت در نگاه شما ازدحام شد

****

وقت جدایی من و ماه صیام شد

یعنی غروب طلعت این بار عام شد

دارد بساط ماه خدا جمع می شود

آه درون سینه ی ما مستدام شد

****

فرصت خوب رهایی شد تمام

ماه عشق و آشتی ماه صیام

سی شب ماه خدا پایان رسید

ماه شوال المکرم شد پدید

رفت دیگر یا علی و یاعظیم

خواندن سی جزء قرآن کریم

****

حیف که از دست ما ماه خدا می رود

ماه مناجات و نور، ماه دعا می رود

ماه سحر خیزی اهل صفا می رود

ماه وصال علی، ماه ولا می رود

****

رمضان رفت ولی کاش صفایش نرود

سحر و جوشن و قرآن و دعایش نرود

کاشکی پر شده باشد دلم از نور سحر

همره روزه و افطار ، ثوابش نرود

****

خداحافظ ای ماه بزرگ خدا !

شهر الله اکبر ای ماه بزرگ خدا !

ماه رمضان ! خداحافظ،

و ای ماهی که برای اولیاء خدا عیدی بودی خداحافظ،

****

ای ماه مخصوص خدارفتی برون از دست ما

آیا زما هستی رضا؟ ماه مبارک الوداع

کردی تو چون عزم سفر، ما را نمودی خون جگر

ای همدم شام و سحر ماه مبارک الوداع